Boekpresentatie Jaap Robben: De laatste namen van Łukasz

| Door: Eefje Biemans | |

Welke sporen laat een mens achter? Een verdwenen vader. Een gevonden jas. En een spoor dat dwars door Europa voert. Het boek De laatste namen van Łukasz laat zien dat sommige levens pas zichtbaar worden wanneer ze verdwijnen. 

De Kleine Zaal van De Vereeniging mag dan klein heten, de presentatie van de nieuwe roman van Jaap Robben was dat allesbehalve. Tweehonderd bezoekers, waaronder familie, vrienden, fans en belangstellenden, verzamelden zich op 13 oktober voor de feestelijke boekpresentatie van De laatste namen van Łukasz. Het werd een intieme avond met muziek en gesprekken rond het boek waaraan de schrijver drie jaar werkte.

Robben neemt plaats op het podium naast interviewer Annette van Soest, met tussen hen in de roman. De schrijver bouwde de afgelopen jaren een indrukwekkend oeuvre op, van poëzie en romans tot literaire non-fictie. Zijn werk is vertaald in twintig talen en meermaals verfilmd. Voor de presentatie van zijn nieuwste roman keert hij terug naar Nijmegen, de stad waar hij ooit stadsdichter was.

Speciaal voor de gelegenheid draagt Robben een wit pak, een bewuste keuze, vertelt hij lachend. De afgelopen drie jaar schreef hij namelijk vooral in een stinkende trui. In die periode leefde hij naar eigen zeggen in een bubbel. Sommige dagen liep hij alleen naar de groenbak om zijn koffiedrab weg te brengen, om daarna weer verder te schrijven. Nu is het boek af en dat voelt heel bevredigend. "Nu mogen mensen er wat van vinden", grapt Robben.

De aanwezigen krijgen alvast een eerste indruk van de roman via een filmtrailer van filmmakers Amy Moormann en Jasper Lieuwma. De beelden voeren het publiek naar de wereld van De laatste namen van Łukasz, waarin actrice Jade Olieberg gestalte geeft aan hoofdpersoon Janina Pleterska. Wanneer haar vader Łukasz, die net als veel Poolse arbeidsmigranten al jaren in Nederland en Duitsland werkt, plotseling niets meer van zich laat horen, blijft Janina achter met veel vragen. Als een onbekende contact met haar opneemt en vertelt dat hij de jas van Łukasz heeft, besluit ze naar Duitsland te gaan. Daar begint het verhaal van deze spannende roman.

Wanneer Robben wordt gevraagd hoe De laatste namen van Łukasz is ontstaan, legt hij uit dat een boek zelden begint met een verhaal, maar eerder met losse ideeën. Het idee voor deze roman ontstond toen zijn ouders naar een appartement verhuisden en zijn vader opmerkte dat dit weleens hun laatste huis zou kunnen zijn. Die gedachte raakte hem.

In zijn verbeelding zag Robben zichzelf jaren later het huis binnenlopen om de hond van zijn ouders op te halen. Tijdens die denkbeeldige wandeling met de hond diende zich een nieuwe vraag aan: wat als de hond je niet naar de plek brengt die je verwacht, maar naar een andere plek en daarmee naar een verborgen deel van iemands leven? En hoe pijnlijk is het om iets over een dierbare te ontdekken waarvan je nooit wist dat het bestond?

Die gedachtes werkte Robben verder uit en vertaalde hij naar een man. Wat als je de wandeling van een vreemde volgt? Bij het kiezen van zijn hoofdpersonen gaat zijn voorkeur vaak uit naar mensen met een onzichtbare positie of een underdogrol. Omdat ze verder van hem af staan, valt er meer te ontdekken. Juist dat maakt hen volgens Robben fascinerend: het zijn mensen over wie je denkt weinig te weten, maar die bij nader inzien een heel eigen wereld met zich meedragen.

Met elk nieuw boek daagt Robben zichzelf uit om iets spannends te proberen. Voor De laatste namen van Łukasz koos hij voor vijf verschillende stemmen en werelden, wat zorgde voor maar liefst negen talen in de roman. Ook het wisselen van perspectief vormde een uitdaging. Zo verschoof hij het vertelstandpunt regelmatig midden in een zin. Hoewel hij het bevrijdend vond om vanuit zoveel personages te denken en te spreken, vergde het grote zorg om alle verhaallijnen overtuigend en helder samen te brengen.

Halverwege de avond zorgt zangeres Judith Adema voor een muzikaal intermezzo. In het tweede deel leest Robben een passage uit het boek, waarna het gesprek zich richt op het centrale thema van de roman: arbeidsmigratie.

Arbeidsmigratie is onlosmakelijk verbonden met taal en de onverstaanbaarheid daarvan. Volgens Robben gebeurt er iets fundamenteels wanneer mensen elkaars taal niet spreken: ze kijken beter naar elkaar, maar begrijpen elkaar vaak minder. Tegelijkertijd drukken mensen zichzelf minder volledig uit wanneer ze zich in een andere taal moeten behelpen. Dat vergroot de kans op wantrouwen, zelfs wanneer de bedoelingen aan beide kanten goed zijn.

Juist dat spanningsveld tussen verbinding en vervreemding fascineerde Robben tijdens het schrijven. Het voortdurend laveren tussen die werelden en het oprekken van de taal maakte het proces uitdagend. Ook de dreiging van oorlog speelt op de achtergrond een rol. Migratie en geopolitieke onrust zijn volgens Robben onmiskenbaar verbonden met deze tijd en daardoor moeilijk buiten de roman te houden. Omdat die realiteit zo nadrukkelijk aanwezig is in het leven, is De laatste namen van Łukasz een boek van nu. Of misschien, zoals Robben suggereert, vooral van morgen.

Aan het einde van de avond keert Judith Adema nog eenmaal terug op het podium voor een uitvoering van Babel. Daarna volgt het dankwoord, waarin Robben zijn boek opdraagt aan zijn ouders. Zij hebben hem immers leren durven in het leven. Na afloop wordt er champagne geschonken en neemt Robben tijdens een signeersessie de tijd voor zijn lezers, die naar huis gaan met een boek dat vooral gelezen wil worden.

Fotografie: Tijmen Berens

Dit vind je misschien ook leuk...

Deze website gebruikt cookies

Deze website maakt gebruik van cookies (Functioneel, Analytisch, Marketing) die noodzakelijk zijn om de website zo goed mogelijk te laten functioneren. Door op accepteren te klikken, geef je aan hiermee akkoord te gaan.