Ga naar inhoud

Openbare kunst in Nijmegen: Lang leve de vrijheid

| Belinda Limani

Vrijheid is een groot woord, maar zelden een eenvoudig begrip. In Nijmegen krijgt het een gelaagde vorm in de muurschildering Lang leve de vrijheid aan de Houthof. De schildering van kunstenaar Oussama Diab werpt een nieuw licht op de Bataafs-Franse tijd rond 1800, een periode van hoop, hervorming en chaos. We spraken met initiatiefnemer van Waalpaintings, Erika Manders, over hoe je zo’n complexe geschiedenis vangt in één beeld, midden in de stad.

Nijmegen kent een lange en rijke geschiedenis, maar veel daarvan is door oorlogen, sloop en stadsvernieuwing letterlijk verdwenen uit het straatbeeld. Dat geldt zeker voor de Bataafs-Franse periode (1794–1814). Juist daarom vonden de initiatiefnemers van Waalpaintings dat deze tijd niet mocht ontbreken. Het was een fase waarin Nijmegen korte tijd onderdeel werd van het Franse rijk, waarin oude machtsstructuren omver gingen en nieuwe idealen hun intrede deden.

“Aan de ene kant werden de Bataafse en Franse troepen met enthousiasme ontvangen en geloofden mensen echt dat er een nieuw tijdperk aanbrak,” zegt Erika. “Maar tegelijkertijd wisselden machthebbers elkaar voortdurend af en raakte Nijmegen zijn onafhankelijke positie kwijt.” Die spanning vormt het hart van Lang leve de vrijheid.

De vrijheidsboom als rode draad

Wie voor de muurschildering staat, ziet direct waar alles om draait: de vrijheidsboom. Rond 1794 werd deze boom op de Grote Markt geplaatst als symbool van hervorming en een nieuw begin. Mensen dansten eromheen, overtuigd dat een betere toekomst was aangebroken. Maar de boom werd enkele jaren later ook weer omgehakt. Vrijheid bleek geen vast gegeven.

Voor kunstenaar Oussama Diab raakte dit symbool aan meer dan alleen geschiedenis. Oussama heeft Palestijnse roots, werd geboren in Syrië en woont inmiddels al enige tijd in Nijmegen. Hij weet uit eigen ervaring wat het betekent om niet vrij te zijn. De vrijheidsboom werd voor hem een brug tussen verleden en heden. Niet alleen als historisch ankerpunt, maar ook als vraag aan de toeschouwer: wat verstaan wij vandaag eigenlijk onder vrijheid, en wie kan daar aanspraak op maken?

Sleutels, ruïnes en verandering

De muurschildering zit vol verwijzingen naar concrete momenten uit de Nijmeegse geschiedenis. Zo houdt een meisje de vergulde sleutels van de stad vast. Deze sleutels werden in 1808 aangeboden aan Lodewijk Napoleon, die door zijn broer Napoleon Bonaparte was aangesteld als koning van Holland. Het gebaar symboliseerde het einde van de zelfstandige positie van Nijmegen.

Rechts in de schildering duikt de Valkhofburcht op. De Fransen brachten de burcht zware schade toe, waarna deze later grotendeels werd gesloopt. Het was een ingreep die het aanzicht van Nijmegen voorgoed veranderde. Door deze elementen samen te brengen, laat de muurschildering zien hoe politieke keuzes en machtsverschuivingen letterlijk hun sporen nalieten in de stad.

Ook de priesterfiguur speelt een belangrijke rol. Hij verwijst naar de hervormingen uit de Bataafs-Franse tijd, zoals de hernieuwde toegang van katholieken tot het stadsbestuur. Tegelijkertijd legt hij een directe link met de locatie. Aan de achterkant van de Houthof stond vanaf 1674 een schuilkerk van de Augustijnen, een voorloper van de latere Sint-Augustinuskerk.

Eén beeld, meerdere verhalen

Naast de duidelijke historische symbolen bevat Lang leve de vrijheid ook bewust open elementen. Een ruiter, een moeder met kind en andere figuren zijn op verschillende manieren met elkaar verbonden. Ze kunnen gelezen worden als losse personages, maar ook als een familie. Sommige beelden roepen associaties op met Maria en Jezus, figuren die ook in de Koran voorkomen. Oussama laat die interpretaties bewust open. Hij nodigt voorbijgangers uit om zelf verbanden te leggen en betekenis toe te kennen.

Volgens Erika is dat precies de kracht van het project. Als historici reiken zij bronnen en verhalen aan, maar de kunstenaar krijgt ruimte om daar een eigen beeldtaal van te maken. “Het beeld zelf moet ruimte laten voor interpretatie. Er is niet één manier om naar het verleden te kijken. Juist die meerstemmigheid maakt het interessant.”

Een afsluitend hoofdstuk

Met Lang leve de vrijheid krijgt Nijmegen er opnieuw een zichtbaar hoofdstuk geschiedenis bij. De muurschildering is de veertiende in de reeks Waalpaintings. Samen laten de werken zien hoe rijk, gelaagd en soms tegenstrijdig de geschiedenis van de stad is. Niet alleen als verwijzingen naar vroeger, maar als verhalen die nog altijd doorwerken in het heden.

Lang leve de vrijheid maakt duidelijk dat vrijheid een ideaal is dat steeds opnieuw bevochten, ingevuld en bevraagd wordt. “Door verschillende perspectieven naast elkaar te laten bestaan, nodigen we mensen uit om zich te verplaatsen in anderen,” zegt Erika. “Geschiedenis laat zien dat gebeurtenissen door iedereen anders worden beleefd.”

Benieuwd naar alle Waalpaintings? Wandel de kunstroute of neem een kijkje op waalpaintings.nl en laat je inspireren door de geschiedenis van Nijmegen.

Fotografie: Edwin Smits

Dit vind je misschien ook leuk...

Deze website gebruikt cookies

Deze website maakt gebruik van cookies (Functioneel, Analytisch, Marketing) die noodzakelijk zijn om de website zo goed mogelijk te laten functioneren. Door op accepteren te klikken, geef je aan hiermee akkoord te gaan.