Filmimpressie: Digger – een actuele satire van Iñárritu, verrassend gelaagd

Met veel vertoon ramt een telg uit een dynastie van oliebaronnen een voorouderlijke schop in de fraaie parketvloer van zijn overdadig gedecoreerde landhuis. Daarmee eist Digger demonstratief zijn plaats in de familielijn op. Een rake karakterschets in één scène

Inventieve film

Digger is een inventieve film van regisseur Alejandro González Iñárritu, uitbundig en satirisch van toon. We volgen een oliebaron die wordt geconfronteerd met de gevolgen van zijn eigen succes, in een film over macht en zelfrechtvaardiging.

De reacties op deze net verschenen film zijn verdeeld. Sommige recensenten spreken van een meesterwerk, anderen vinden dat Iñárritu met zijn bombast te ver gaat – ironie misschien niet helemaal begrepen? Over één ding zijn ze het wél eens: Tom Cruise levert als oliebaron Digger Rockwell een topprestatie, met een klimaattoespraak in het Europees Parlement als hoogtepunt.

Drill, baby, drill!

Digger is een van die films die zich lastig laten navertellen. Je kunt de plot beschrijven, maar daarmee doe je de film tekort. Die zet je voortdurend op het verkeerde been. Het verhaal begint met een portret van de steenrijke oliebaron Digger, maar neemt een dramatische wending. Door Diggers booractiviteiten breekt in het Noordpoolgebied een gigantische ijsplaat af, die traag maar onverbiddelijk op Europa afdrijft. Daarmee maakt Iñárritu de gevolgen van de oliewinning concreet zichtbaar. In het Amerikaanse entertainmentvakblad Variety noemde hij Digger een rampenfilm waarin uiteindelijk de mensheid de ramp vormt.

Net als zijn grootvader is Digger (Tom Cruise) een selfmade man die heilig gelooft dat olie de wereld vooruithelpt. Zijn leven staat volledig in het teken van olie. Trumps bekende "Drill, baby, drill!" dringt zich op. Klimaatcrisis, milieuschade, smeltende ijskappen en een oprukkende zee door zeespiegelstijging vormen de rode draad door het verhaal. Digger weigert stelselmatig de gevolgen van zijn eigen handelen onder ogen te zien. En, ook dit klinkt bekend, Groenland behandelt hij als een gebied dat de Verenigde Staten vooral geld moet opleveren. De macht ligt bij Digger, terwijl de president (John Goodman) er vrijwel machteloos bij staat en zich schikt naar de oliebaron.    

Visuele vondsten en sleutelscènes

De film schakelt voortdurend tussen psychologisch drama, zwarte komedie, milieusatire en arthouse-spektakel. Technisch zit alles degelijk in elkaar. De regie is precies, de beelden prachtig. De montage is strak en houdt het tempo erin. Af en toe doet de vormgeving denken aan Wes Anderson met zijn combinatie van visuele precisie en licht absurdistische details. Daarbij strooit Iñárritu voortdurend met visuele vondsten. Een enorme omvallende boom blijkt even later niet meer dan een klein kunstboompje dat dankzij het perspectief veel groter leek. Ook de kat die zielig naast Digger in bed ligt, een subtiele knipoog naar de Spectre-films uit de James Bondreeks, past perfect in die beeldtaal.

Wanneer ook in Europa duidelijk wordt dat er een grote ramp dreigt, moeten Digger en zijn milieu- en veiligheidsadviseur Ganesh (Riz Ahmed) uitleg komen geven aan het Europees Parlement. Op aandringen van Digger legt Ganesh eerlijk uit welke schade de oliewinning heeft aangericht. Dat lijkt riskant, maar juist daardoor kan Digger het debat naar zijn hand zetten. Hij erkent de feiten, om de verantwoordelijkheid vervolgens bij de samenleving neer te leggen. Het is de bekende omkering van de olie-industrie: niet de producent die blijft boren is verantwoordelijk, maar de consument die om brandstof blijft vragen.

What have they done to my world

Ondanks de zware thema's ontbreekt humor nergens. De film zit vol grappige scènes, scherpe dialogen en satire, die zich ook richt op de filmindustrie zelf. Iñárritu verwerkt alle ingrediënten tot een onheilspellende film, vol onverwachte wendingen. 

Met Digger laat niet alleen Cruise een andere kant van zichzelf zien, maar ook Iñárritu, die hier een heel andere richting inslaat dan in eerdere films als Amores Perros (2000), Birdman (2014) en The Revenant (2015).

Tijdens de aftiteling klinkt What Have They Done to My Song, Ma van zangeres Melanie. Onwillekeurig verandert de titel in je hoofd in: What have they done to my world, ma? Na afloop van deze film vol verrassingen moet je even de tijd nemen om alles wat je hebt gezien te laten bezinken. Een film die tot nadenken stemt.

Zelf benieuwd? Bekijk het programma van LUX voor de speeltijden.