Filmimpressie: De Verdwenen Stad is op het doek verschenen
Kees Moerbeek keert terug met zijn nieuwste documentaire over de levendige en lange geschiedenis van Nijmegen. Zijn derde film, De Verdwenen Stad, brengt dat wat verloren is gegaan aan de tijd weer terug. Met een nieuwe blik op oude beelden kijkt Moerbeek terug op hoeveel er nu verdwenen is, maar ook hoeveel je met een beetje verbeelding weer kan terughalen. Met behulp van AI creëert hij een illusie van het verleden: hoe het er echt uitgezien zou kúnnen hebben.
“Tegen alle gebruiken in", opent Moerbeek zijn praatje bij de uitverkochte première van de documentaire op 14 juni, “wil ik ook eens een keer iets zeggen.” Dat de documentaire met AI is gemaakt, valt niet te ontkennen. Dat doet Moerbeek dan ook zeker niet. Wél vertelt hij over zijn visie op AI. De impact van AI op het milieu en de kunst zijn hem niet ontgaan. “Voor hetzelfde geld hadden wij nu ook drie dagen lang naar een wasmachine en droger kunnen kijken”, zegt Moerbeek lachend. “Deze film levert dan wel geen droge handdoeken op, maar wel een ander beeld.” En verbeelding is de moeder van kunst. “Dat is waar het om gaat. Het gaat over naar hoe ik kijk naar verbeeldingskracht en wat de essentie daarvan is.
Visie en verbeelding
“Deze film gaat in de eerste plaats om de verbeeldingskracht van de kunstenaar, die ik ook in beeld probeer te brengen,” zegt Moerbeek over de documentaire. “Maar ik heb de betekenis van ‘kunstenaar’ heel breed getrokken. Kunstenaren zijn in mijn ogen niet alleen fotografen en illustratoren en kunstschilders, maar ook mensen als Frans Hallo, die op de Lindenberg zijn kasteel liet bouwen. En 100 jaar later, de stadsplanoloog die van plan was heel Nijmegen af te breken en op te bouwen met nieuwe, moderne huizen. Dat zijn ook kunstenaars. Het gaat om visie. Dat is de ultieme vorm van kunst.”
Kunst tot leven gebracht
De documentaire opent met foto’s uit 1860. Of tenminste, dat wat toendertijd doorging voor foto’s. De beelden zijn van “bedroevende” kwaliteit en waren “nog te vaak gedoemd tot mislukking”. Moerbeek brengt deze vervaagde foto’s met behulp van AI weer tot leven, om zo een indruk te geven van de stad, mensen en hun verhalen.
Zo neemt hij je mee door de tijd, van de verloren stadspoorten en het inmiddels afgebroken droomkasteel van Hallo, Bat-Ouwe-Zate, tot aan het bombardement in de Tweede Wereldoorlog en de vele sloopbevelen van de decennia daarna. In de documentaire wordt er ingezoomd op de kleine details om zo het grote beeld te kunnen laten zien. Het kijkt naar wat we hebben verloren, wat er is verdwenen, maar ook naar waar Nijmegen voor heeft gevochten.
De kracht van de verbeelding
Met humor en een knipoog naar de waarheid zet Moerbeek het Nijmegen van toen in beeld. Met behulp van AI-ingekleurde en geanimeerde foto’s, brengt Moerbeek een stad in beeld die elke Nijmegenaar herkent, ook al kunnen ze niet elke plek altijd plaatsen. Samen met de panoramatekeningen van Derk Anthony van de Wart, de aquarellen van Rudolphus Lauwerier en de tekeningen van Ben Luderer creëert hij een stad die leeft, groeit en verandert. Het is een stad die tegelijk verdwenen is én nog steeds in het hier en nu bestaat.
Als je wil leren, lachen en wil kunnen verbeelden hoe het Nijmegen van toen er (mogelijk) uitzag, kun je door Moerbeek en de modernste technologieën een blik terugwerpen in de tijd.