Canon van Nijmegen: Een Merovingische elite, tussen de Romeinse tijd en de middeleeuwen
Nijmegen bulkt van de historische verhalen. Over kopstukken en gewone lieden, wijken en politieke gebeurtenissen. In de Canon van Nijmegen zijn de belangrijkste verhalen over Nijmegen geselecteerd. Een van die verhalen gaat over het einde van de Romeinen in de regio en de opkomst van de Merovingische elite. Met de inname van Keulen door de Franken, rond het midden van de vijfde eeuw, kwam een definitief einde aan het Romeinse gezag in de regio. De Frankische koningen (Merovingen) beschouwden zich als rechtmatige opvolgers van de Romeinse keizers. De Merovingische elite eigende zich daarom de Romeinse vestigingsplaatsen toe, ook in Nijmegen.
Begin 4e eeuw - komt van de Merovingers
Op het Valkhof werd in het begin van de vierde eeuw een Romeinse versterking aangelegd. Rond diezelfde tijd was op de aangrenzende Waaloever een kleine nederzetting verrezen. Bij archeologisch onderzoek in 1985-1987, voorafgaand aan de bouw van het casino op de Waalkade, is over een lengte van zo’n tachtig meter een tufstenen muur blootgelegd. Deze was bijna anderhalve meter dik en oorspronkelijk meer dan twee meter hoog. Deze muur moest de nederzetting aan de Waal beschermen. De bewoners ervan begroeven hun doden op het hogere gedeelte ten zuiden van de muur. Een vierde-eeuwse bewoonster kreeg de bijnaam ‘De loden Lady’, omdat haar resten in 2001 werden ontdekt in een loden sarcofaag onder de Burchtstraat. Dankzij moderne reconstructiemethoden heeft zij een gezicht gekregen. Na de komst van de Merovingers namen dezen bezit van de versterking op het Valkhof en van de nederzetting aan de Waaloever.
Archeologisch onderzoek
Van hieruit zullen de uitgestrekte koninklijke bezittingen rond Nijmegen bestuurd zijn. De vierde-eeuwse begraafplaatsen bleven gewoon in gebruik. In 1999 werden tussen de Raadhuisstraat en de Burchtstraat enkele graven gevonden uit het eind van de vijfde en het begin van de zesde eeuw. De graven lagen aan de voet van een grafheuvel waarin een aanzienlijk persoon begraven moet zijn geweest. Ze bevatten opmerkelijke vondsten, zoals ijzeren bijlen en een grote ijzeren lanspunt. Eén van de doden was zelfs bedekt met goudbrokaat.
Ook Nijmegen-Noord was bewoond in de Merovingische periode. Dat bleek onder meer uit de vondst van een grafveld aan de Azaleastraat, waar een Merovingische elite in de zevende en achtste eeuw zijn doden bijzette. In de directe nabijheid van dat grafveld werden de restanten van een laat-Romeins gebouw opgegraven. Archeologisch onderzoek in 2006 aan het Lentseveld leverde een zeer bijzondere Merovingische vondst op: een beslagstuk, versierd met goud en de kostbare steensoort almandine. Het beslag werd gemaakt aan het eind van de vijfde of het begin van de zesde eeuw. Ooit verfraaide het de bovenrand van een leren zwaardschede.
Duik in de geschiedenis van de oudste stad van Nederland. Want Nijmegen heeft veel verhalen te vertellen. Benieuwd? Je leest het allemaal in de historische tijdlijn.
Dit vind je misschien ook leuk
-
Honderden leerlingen stappen terug in de tijd tijdens de negende editie van de Middeleeuwse Scholendagen in Nijmegen
Van dinsdag 15 tot en met vrijdag 18 september beleven honderden leerlingen uit groep 5 t/m 8 de middeleeuwen tijdens de negende editie van de Middeleeuwse Scholendagen in Nijmegen, precies op de plekken waar de geschiedenis zich afspeelde.
-
Ontdek de Nijmeegse geschiedenis tijdens TOEN Festival 2026
Tijdens TOEN 2026, met dit jaar als thema ‘Op het lijf geschreven’, ontdek je van 10 t/m 18 oktober hoe lichaam en geest geenvanzelfsprekendheden zijn, maar worden gevormd door kennis, cultuur en maatschappelijke normen door de jaren heen.
-
Nieuwe tentoonstelling te zien in de Stevenskerk: Sapa Punja? Molukse verhalen uit Nijmegen
Sapa punja? Molukse verhalen uit Nijmegen is nu te zien in de Stevenskerk in Nijmegen. De tentoonstelling werd gisteravond feestelijk geopend in aanwezigheid van burgemeester Hubert Bruls en ruim 450 gasten uit Molukse gemeenschappen.
-
Jaarlijkse herdenking Waaloversteek 20 september
Op zondag 20 september aanstaande vindt de jaarlijkse herdenking plaats van de Waaloversteek. De oversteek was onderdeel van Operatie Market Garden en speelde een belangrijke rol bij de bevrijding van Nijmegen.
-
Open Monumentendag Nijmegen viert 40 jaar met muziek, film, kunst en verhalen door de hele stad
Op zaterdag 12 en zondag 13 september viert Open Monumentendag Nijmegen haar 40e editie. Onder het landelijke thema ‘Veerkrachtig erfgoed’ openen opnieuw tientallen bijzondere gebouwen en plekken en komt erfgoed door de hele stad tot leven.
-
Uitshirt geïnspireerd op middeleeuwse schilderkunst maakt N.E.C.-kunstcollectie compleet
Het nieuwe uitshirt van N.E.C. is het laatste pronkstuk in de kledingcollectie dat N.E.C. in samenwerking met Robey Sportswear lanceert voor het seizoen 2026-2027.
-
Help mee met de was tijdens de Kids-Zomerweken op kasteel Hernen
Op woensdag 5 augustus, tijdens de Kids-Zomerweken, kunnen bezoekers twee wasdames treffen op kasteel Hernen. Ze leren de kinderen hoe de was in de middeleeuwen werd gedaan. De kinderen mogen zelf ook een handje meehelpen.
-
Tussen duizenden Romeinse potjes, amforen en sieraden: Op bezoek bij Museum Kam in de Verhaal van Gelderland Podcast
In de nieuwste aflevering van de Verhaal van Gelderland Podcast gaan ze op bezoek bij Museum Kam en nemen ze een kijkje bij tal van gebruiksvoorwerpen en kunstobjecten uit de Romeinse tijd.
-
Grootste Romeinse badhuis in Nederland opgegraven
In Nijmegen is bij opgravingen in de Romeinse stad Ulpia Noviomagus een groot deel van een Romeins badhuis blootgelegd door archeologen van onderzoekbureaus RAAP en BAAC. Het gaat om het grootste badhuiscomplex uit de Romeinse periode in Nederland.
-
Een zelfvoorzienend dorp voor weeskinderen: Op bezoek bij Museum Kinderdorp Neerbosch in de Verhaal van Gelderland Podcast
In Kinderdorp Neerbosch leefden, werkten en woonden tot het jaar 2000 ongeveer twintigduizend weeskinderen. Voor de nieuwe aflevering van de Verhaal van Gelderland Podcast gaan komen we meer te weten over het leven op deze bijzondere plek.
-
Internationale Peacewalk komt aan in Nijmegen: 250 wandelaars verenigd voor vrede op laatste Nederlandse etappe
Op zaterdag 2 mei kwamen zo’n 250 wandelaars aan in Nijmegen op de laatste Nederlandse etappe van de internationale Peacewalk. Deze tocht is een gezamenlijke pelgrimstocht die dwars door Europa het langste vredespad ter wereld volgt.
-
Open Joodse Huizen: Huizen van Verzet 3 mei 2026 in Nijmeg:
Op zondag 3 mei 2026 herdenkt Open Joodse Huizen Nijmegen de vervolging van de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog in woonkamers en in de aula van de Joodse begraafplaats tijdens een jaarlijks programma van herdenkingsbijeenkomsten.
-
De Peacewalk komt naar Nijmegen
De Peacewalk is niet zomaar een pelgrimstocht, het is een internationale en gezamenlijke wandeling op weg naar vrede. Het pad doorkruist 19 landen en kent diverse startpunten en -tijden, maar zover hoef je niet te lopen.
-
Publiekshistoricus Koen Terheijden host podcast “Noviomagus naar Nimma”: “Ik hoop dat mensen gaan inzien dat geschiedenis voor iedereen leuk kan zijn”
De geschiedenis van Nijmegen blijft fascineren. Zo verschenen er eerder al podcasts over Het Bombardement en De Piersonrellen, maar nu is er Noviomagus naar Nimma: een podcast die kiest voor een bredere invalshoek. Host Koen Terheijden vertelt erover.
-
Pech in Oorlogstijd: Een spannende reis door verborgen geschiedenis
Op 19 en 25 april en 6 juni 2026 rijdt de Zonnetrein van Nyma Tours door Nijmegen-West. Met drie gidsen ontdek je aangrijpende verhalen over plekken waar mensen in de Tweede Wereldoorlog het noodlot niet konden ontlopen.
-
Terugblik op het Gebroeders Van Lymborchjaar
“We hebben niet de originelen maar we hebben wel het originele verhaal”. Afgelopen vrijdag 3 april 2026 werd het Gebroeders Van Lymborch Jaar officieel afgesloten met een drukbezochte bijeenkomst in de Stevenskerk.
-
Vrijwilliger worden in het Nationaal Fietsmuseum Velorama in Nijmegen?
In het Nationaal Fietsmuseum Velorama is er een permanente presentatie van de grootste en belangrijkste fietscollectie ter wereld. Met een de groei van het aantal bezoekers heeft Velorama dringend behoefte aan uitbreiding van het team van vrijwilligers.
-
De top 3 van de Gelderse Roos Prijs 2026 is bekend Inspirerende erfgoedprojecten maken verborgen verhalen zichtbaar
Diverse Gelderse erfgoedprojecten maken verborgen geschiedenisverhalen zichtbaar. En van elkaars successen kun je leren. Daarom biedt de Gelderse Roos Prijs van Erfgoed Gelderland een podium voor zulke inspirerende erfgoedprojecten. De top 3 is nu bekend.
-
Erfgoeddag Canisiushof: van internaat tot erfgoed hotspot
Op zondag 29 maart opent Museum De Bastei de deuren van het Canisiushof, het voormalige internaat van het Canisius College, voor een eerste Erfgoeddag. Bezoekers krijgen die dag de unieke kans om bijzondere Nijmeegse erfgoedverhalen te ontdekken.
-
Valkhof Museum vanaf 6 juni open: nieuwe kijk op kunst en geschiedenis
Op zaterdag 6 juni 2026 opent Valkhof Museum opnieuw zijn deuren voor het publiek. Na een grootschalige renovatie en verduurzaming keert het museum terug als een plek waar geschiedenis en kunst elkaar ontmoeten.